Dwojakie znaczenie wyroku

W wydanym w dniu 15 czerwca 2023 roku wyroku w sprawie o sygn. akt C – 520/21 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej udzielił odpowiedzi na pytania prejudycjalne zadane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie, prowadzący sprawę o sygn. akt I C 1297/21. Sąd ten zapytał Trybunał o to, czy w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną z uwagi na fakt zawarcia w jej treści niedozwolonych postanowień umownych, bankowi lub konsumentowi przysługuje wynagrodzenie za korzystanie z kapitału.

Ze względu na sposób sformułowania pytania, wyrok Trybunału ma zatem dwojakie znaczenie – z jednej strony rozstrzyga on bowiem kwestię wysuwanych przez banki roszczeń o zapłatę wyżej wspomnianego wynagrodzenia, zaś z drugiej strony – otwiera frankowiczom drogę do formułowania kolejnych roszczeń względem pozwanych banków.

Brak dopuszczalności żądania przez bank od konsumenta wynagrodzenia za korzystanie z kapitału na podstawie dyrektywy 93/13/EWG

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że wykładnia przepisów krajowych, dopuszczająca możliwość dochodzenia przez instytucje kredytowe od konsumentów po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu roszczeń wykraczających poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do dnia zapłaty, określane jako tzw. wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału, stoi w sprzeczności do celów dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku.

Trybunał podkreślając, że nie można dopuścić do tego, aby bank czerpał korzyści gospodarcze z postępowania niezgodnego z prawem i otrzymał wynagrodzenie za wywołane nim niedogodności, wyraźnie wskazał, iż przyznanie bankom prawa do żądania wynagrodzenia za korzystanie z kapitału przyczyniłoby się do wyeliminowania efektu odstraszającego, przy jednoczesnym wywołaniu zagrożenia ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę, bowiem w przypadku istnienia ryzyka zapłaty przez nich takiej rekompensaty doszłoby do wystąpienia sytuacji, w której bardziej opłacalne byłoby dla nich kontynuowanie wykonywania spornych umów, aniżeli skorzystanie z przewidzianych przez dyrektywę praw.

Rekompensata dla frankowiczów

Nie mniej istotny w kontekście tego orzeczenia pozostaje fakt, iż Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej równocześnie stwierdził, iż prawo Unii Europejskiej nie stoi z kolei na przeszkodzie temu, aby to konsumenci żądali od banków rekompensaty, która wykraczać będzie poza zwrot nienależnie uiszczonych świadczeń, o ile jest to zgodne z celami dyrektywy i zasadą proporcjonalności. Oznacza to, że frankowicze nie tylko nie muszą się już obawiać spełnienia przez banki „groźby” wystąpienia z roszczeniem o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z wypłaconego im kapitału, ale również otworzyła się dla nich droga do formułowania dalszych roszczeń względem nieuczciwych banków, nawet jeśli ich sprawy zostały już prawomocnie zakończone.

To jednak na barki sądów krajowych Trybunał złożył obowiązek zbadania w świetle wszystkich okoliczności rozpoznawanych spraw, czy właściwe przepisy krajowe umożliwiają przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumentów, w której znajdowaliby się oni w braku tej umowy.

(źródło: https://curia.europa.eu, dostęp: 3 sierpnia 2023 roku)